Η εξαγορά πλασματικών ετών μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για έναν ασφαλισμένο που θέλει να συμπληρώσει τον απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης, να συνταξιοδοτηθεί νωρίτερα ή να αυξήσει το ποσό της σύνταξής του.
Δεν συμφέρει όμως όλους. Πριν ληφθεί η απόφαση πρέπει να εξεταστούν το κόστος της εξαγοράς, τα πραγματικά χρόνια ασφάλισης, η ηλικία του ασφαλισμένου, η δυνατότητα πλήρους ή μειωμένης σύνταξης και το οικονομικό όφελος που προκύπτει.
Ενδεικτικά μπορείτε να δείτε το ποσό της μειωμένης σύνταξης που δικαιούστε και της πλήρης σύνταξης μέσω χρήσιμου εργαλείου στο jobclick.gr.
Τι είναι τα πλασματικά έτη
Πρόκειται για περιόδους που μπορούν, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις, να αναγνωριστούν ως ασφαλιστικός χρόνος χωρίς να αντιστοιχούν απαραίτητα σε πραγματική εργασία.
Μεταξύ των συνηθέστερων περιπτώσεων βρίσκονται:
- η στρατιωτική θητεία
- οι σπουδές
- ο χρόνος τέκνων
- κενά ασφάλισης
- γονικές ή εκπαιδευτικές άδειες
- άλλοι χρόνοι που προβλέπει η ασφαλιστική νομοθεσία
Ο e-ΕΦΚΑ αναφέρει ότι για ασφαλισμένους που θεμελιώνουν δικαίωμα με τις προϋποθέσεις από το 2014 και μετά, το γενικό ανώτατο όριο αναγνώρισης μπορεί να φτάσει έως τα επτά έτη.
Γιατί γίνεται η εξαγορά
Η σημαντικότερη χρήση των πλασματικών ετών είναι η συμπλήρωση των 40 ετών ασφάλισης για πλήρη σύνταξη στα 62.
Σύμφωνα με τον e-ΕΦΚΑ, τα γενικά όρια είναι:
- πλήρης σύνταξη στα 62 με τουλάχιστον 40 έτη ή 12.000 ημέρες ασφάλισης
- μειωμένη σύνταξη στα 62, όπου αυτή προβλέπεται και πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις
- πλήρης σύνταξη στα 67 με τουλάχιστον 15 έτη ασφάλισης.
Επομένως, η εξαγορά αποκτά μεγάλη αξία όταν μετατρέπει μια περίπτωση στην οποία ο ασφαλισμένος δεν συμπληρώνει τα 40 χρόνια σε περίπτωση πλήρους συνταξιοδότησης στα 62.
Ποιους συμφέρει περισσότερο
Η εξαγορά παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για κάποιον που βρίσκεται σχετικά κοντά στα 40 χρόνια ασφάλισης.
Για παράδειγμα, ένας εργαζόμενος που αρκετά χρόνια πριν από τα 62 έχει ήδη 30–34 έτη μπορεί να σχεδιάσει τη συμπλήρωση της 40ετίας με συνδυασμό πραγματικής εργασίας και πλασματικών ετών.
Ακόμη πιο ξεκάθαρο είναι το όφελος για κάποιον που φτάνει κοντά στα 62 με 35, 36, 37, 38 ή 39 πραγματικά έτη και έχει τη δυνατότητα να αναγνωρίσει τον χρόνο που του λείπει.
Παράδειγμα 1. Με 37 πραγματικά χρόνια
Ασφαλισμένος γίνεται 62 ετών και διαθέτει 37 χρόνια πραγματικής ασφάλισης.
Χωρίς αναγνώριση δεν συμπληρώνει την 40ετία.
Εάν έχει δικαίωμα αναγνώρισης τριών ετών, μπορεί να φτάσει τα 40 και να θεμελιώσει πλήρη σύνταξη στα 62.
Στην περίπτωση αυτή, η εξαγορά δεν αγοράζει απλώς μια μικρή αύξηση στη σύνταξη. Μπορεί να του επιτρέψει να αποχωρήσει με πλήρη σύνταξη χωρίς να περιμένει να συμπληρώσει πρόσθετα πραγματικά χρόνια ή το γενικό όριο των 67.
Παράδειγμα 2. Με 39 πραγματικά χρόνια
Ασφαλισμένος στα 62 έχει 39 χρόνια.
Εφόσον διαθέτει έναν χρόνο που μπορεί να αναγνωρίσει, η αγορά ενός μόνο πλασματικού έτους μπορεί να συμπληρώσει την 40ετία.
Αυτή είναι συνήθως από τις περιπτώσεις στις οποίες η σχέση κόστους και οφέλους μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευνοϊκή, επειδή απαιτείται σχετικά μικρή εξαγορά για να συμπληρωθεί ένα κρίσιμο ασφαλιστικό όριο.
Πλήρης ή μειωμένη σύνταξη
Χρειάζεται προσοχή όταν συγκρίνεται η πλήρης με τη μειωμένη σύνταξη.
Στη μειωμένη σύνταξη γήρατος η μείωση δεν επιβάλλεται σε ολόκληρη την ανταποδοτική σύνταξη. Ο e-ΕΦΚΑ διευκρινίζει ότι μειώνεται η εθνική σύνταξη κατά 1/200 για κάθε μήνα που υπολείπεται μέχρι το αντίστοιχο πλήρες όριο ηλικίας, με τη μείωση να φτάνει έως 30%. Η ανταποδοτική σύνταξη δεν μειώνεται με αυτόν τον μηχανισμό.
Άρα η οικονομική σύγκριση δεν πρέπει να γίνεται με την απλοποιημένη υπόθεση ότι «η μειωμένη είναι 30% μικρότερη συνολικά».
Το μεγάλο όφελος της εξαγοράς μπορεί να βρίσκεται κυρίως στο ότι επιτρέπει τη θεμελίωση πλήρους σύνταξης νωρίτερα και στην προσθήκη επιπλέον ασφαλιστικού χρόνου στον υπολογισμό της ανταποδοτικής σύνταξης.
Πόσο κοστίζει
Για έναν μισθωτό, το ποσό εξαγοράς συνδέεται με τις αποδοχές και την εισφορά κύριας σύνταξης που ισχύει κατά τον χρόνο της αίτησης.
Σε περίπτωση όπου εφαρμόζεται ποσοστό 20%, ένας απλοποιημένος υπολογισμός είναι:
Μηνιαίες αποδοχές × 20% × μήνες που εξαγοράζονται.
Παράδειγμα:
Μισθός: 1.800 ευρώ
20% × 1.800 = 360 ευρώ τον μήνα.
Για ένα έτος:
360 × 12 = 4.320 ευρώ.
Για τρία έτη:
360 × 36 = 12.960 ευρώ.
Το πραγματικό κόστος πρέπει πάντοτε να υπολογίζεται με τα ασφαλιστικά δεδομένα του συγκεκριμένου εργαζομένου.
Τι κερδίζει κάποιος από την εφάπαξ πληρωμή
Εάν η εξαγορά καταβληθεί εφάπαξ, προβλέπεται έκπτωση 2% για κάθε πλήρες έτος που εξαγοράζεται.
Για παράδειγμα, σε εξαγορά τριών ετών η έκπτωση είναι 6%.
Στο προηγούμενο παράδειγμα:
Αρχικό κόστος τριών ετών: 12.960 ευρώ
Έκπτωση 6%: 777,60 ευρώ
Τελικό ποσό: 12.182,40 ευρώ.
Η φορολογική διάσταση
Υπάρχει και μία παράμετρος που συχνά παραβλέπεται: οι ασφαλιστικές εισφορές που καταβάλλονται για την εξαγορά μπορούν, ανάλογα με τον τρόπο δήλωσης και την κατηγορία του ασφαλισμένου, να επηρεάσουν το φορολογητέο εισόδημα.
Σε δημοσιευμένες αναλύσεις για την εξαγορά πλασματικού χρόνου επισημαίνεται ότι το ποσό της καταβολής μπορεί να αφαιρεθεί από το φορολογητέο εισόδημα, δημιουργώντας πρόσθετο φορολογικό όφελος.
Αυτό σημαίνει ότι το πραγματικό καθαρό κόστος της εξαγοράς μπορεί να είναι μικρότερο από το ονομαστικό ποσό που καταβάλλεται στον e-ΕΦΚΑ.
Για παράδειγμα, εάν κάποιος καταβάλει εφάπαξ 12.000 ευρώ και το ποσό αυτό αναγνωριστεί φορολογικά σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις, η πραγματική οικονομική επιβάρυνση πρέπει να υπολογιστεί αφού ληφθεί υπόψη και η επίδραση στον φόρο εισοδήματος.
Η φορολογική μεταχείριση πρέπει πάντως να επιβεβαιώνεται κατά το έτος πληρωμής με λογιστή ή φοροτεχνικό, καθώς εξαρτάται από την κατηγορία του φορολογουμένου και τον τρόπο με τον οποίο έχει πραγματοποιηθεί η καταβολή.
Σε πόσα χρόνια γίνεται η απόσβεση
Δεν υπάρχει ένας χρόνος απόσβεσης που να ισχύει για όλους.
Ο απλός τρόπος υπολογισμού είναι:
Καθαρό κόστος εξαγοράς ÷ ετήσιο οικονομικό όφελος από τη σύνταξη.
Παράδειγμα:
Έστω ότι η πραγματική επιβάρυνση μιας εξαγοράς είναι 12.000 ευρώ και η επιλογή αυτή αυξάνει το συνολικό οικονομικό όφελος από τη σύνταξη κατά 200 ευρώ τον μήνα.
Ετήσιο όφελος:
200 × 12 = 2.400 ευρώ.
Χρόνος απόσβεσης:
12.000 ÷ 2.400 = 5 χρόνια.
Μετά την πενταετία το πρόσθετο ποσό που λαμβάνει ο συνταξιούχος αποτελεί καθαρό οικονομικό όφελος σε σχέση με το αρχικό κόστος της εξαγοράς.
Σε πρόσφατες ασφαλιστικές αναλύσεις αναφέρεται ότι σε αρκετές περιπτώσεις όπου η εξαγορά οδηγεί σε πλήρη αντί μειωμένης σύνταξης, η απόσβεση μπορεί να πραγματοποιείται περίπου σε τέσσερα έως έξι χρόνια. Πρόκειται όμως για ενδεικτικό εύρος και όχι για κανόνα που ισχύει για όλους.
Παράδειγμα συνολικής σύγκρισης
Ας υποθέσουμε ασφαλισμένο 62 ετών με 37 πραγματικά χρόνια.
Έχει τη δυνατότητα να αναγνωρίσει τρία χρόνια.
Κόστος εξαγοράς: 13.000 ευρώ περίπου.
Με εφάπαξ πληρωμή και έκπτωση 6%, το ποσό περιορίζεται περίπου στα 12.220 ευρώ.
Αν προκύπτει και φορολογικό όφελος, το πραγματικό καθαρό κόστος μειώνεται περαιτέρω.
Με την αναγνώριση συμπληρώνει τα 40 χρόνια και μπορεί να εξετάσει την πλήρη σύνταξη στα 62 αντί να συνεχίσει να εργάζεται μέχρι να συμπληρώσει τον απαιτούμενο πραγματικό χρόνο ή να περιμένει μεγαλύτερο όριο ηλικίας.
Εδώ πρέπει να συνυπολογιστεί και κάτι ακόμη: ο ασφαλισμένος δεν κερδίζει μόνο τη διαφορά στο μηνιαίο ποσό. Κερδίζει ενδεχομένως και χρόνια κατά τα οποία μπορεί να εισπράττει σύνταξη νωρίτερα.
Εάν, για παράδειγμα, η εναλλακτική είναι να περιμένει τρία επιπλέον χρόνια ώστε να συμπληρώσει τα 40 με πραγματική εργασία, η οικονομική αξία της εξαγοράς δεν είναι μόνο η αύξηση του μηνιαίου ποσού αλλά και οι 36 συντάξεις που θα λάβει νωρίτερα εφόσον μπορεί πράγματι να αποχωρήσει.
Πότε δεν συμφέρει
Η εξαγορά δεν είναι αυτονόητα συμφέρουσα όταν:
- ο ασφαλισμένος συμπληρώνει σύντομα την 40ετία χωρίς εξαγορά
- το κόστος εξαγοράς είναι πολύ υψηλό σε σχέση με το αναμενόμενο όφελος
- ο πλασματικός χρόνος δεν αλλάζει το όριο ηλικίας ή το δικαίωμα συνταξιοδότησης
- η αναγνώριση γίνεται αποκλειστικά για μικρή αύξηση της σύνταξης και απαιτούνται πολλά χρόνια για να αποσβεστεί
- ο ασφαλισμένος σκοπεύει ούτως ή άλλως να συνεχίσει να εργάζεται
Επομένως, δεν έχει νόημα να αγοράζονται πλασματικά χρόνια απλώς επειδή υπάρχει η δυνατότητα.
Το βασικό ερώτημα είναι: «Τι αλλάζει στη σύνταξή μου εάν πληρώσω αυτό το ποσό;»
Πότε πρέπει να γίνει η αίτηση
Η αίτηση αναγνώρισης μπορεί να υποβληθεί πριν ή μαζί με την αίτηση συνταξιοδότησης, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του e-ΕΦΚΑ.
Η επιλογή του χρόνου υποβολής χρειάζεται προσοχή, επειδή το ύψος της εξαγοράς μπορεί να συνδέεται με τις αποδοχές ή την ασφαλιστική κατηγορία που ισχύει κατά τον χρόνο της αίτησης.
Το συμπέρασμα
Η εξαγορά πλασματικών ετών είναι περισσότερο συμφέρουσα όταν λειτουργεί ως «γέφυρα» προς ένα καλύτερο συνταξιοδοτικό δικαίωμα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι ασφαλισμένοι που έχουν ήδη συγκεντρώσει μεγάλο πραγματικό χρόνο ασφάλισης και μπορούν με λίγα επιπλέον πλασματικά χρόνια να φτάσουν τα 40 έτη που απαιτούνται για πλήρη σύνταξη στα 62.
Για έναν ασφαλισμένο με 30–34 χρόνια αρκετά πριν από τη συνταξιοδότηση, η δυνατότητα αυτή μπορεί να αποτελέσει μέρος του σχεδιασμού του ώστε, μαζί με τα επόμενα πραγματικά χρόνια εργασίας, να φτάσει στην 40ετία.
Για κάποιον όμως που βρίσκεται ήδη στα 62 με 37, 38 ή 39 χρόνια, ακόμη και η εξαγορά ενός έως τριών ετών μπορεί να είναι καθοριστική.
Μπορείτε να εξετάσετε την σύνταξη σας μειωμένη ή πλήρη καθώς και το κόστος των πλασματικών και την απόσβεση τους μέσω του χρήσιμου εργαλείου στο jobclick.gr.
Η σωστή απόφαση δεν προκύπτει μόνο από το κόστος. Πρέπει να συγκριθούν:
το ποσό που θα καταβληθεί,
η εφάπαξ έκπτωση,
το ενδεχόμενο φορολογικό όφελος,
η διαφορά μεταξύ πλήρους και μειωμένης σύνταξης,
η αύξηση της ανταποδοτικής σύνταξης,
τα χρόνια νωρίτερης συνταξιοδότησης
και ο χρόνος που απαιτείται για να αποσβεστεί η επένδυση.
Σε αρκετές περιπτώσεις η εξαγορά μπορεί να αποσβεστεί μέσα σε λίγα χρόνια και να προσφέρει σημαντικό συνολικό όφελος. Σε άλλες, μπορεί να μην έχει οικονομικό νόημα. Για αυτό απαιτείται εξατομικευμένος υπολογισμός πριν από την αίτηση.
